Over de parabel van de mandala en het omgekeerde creatieproces
De oude man en zijn ontdekking
In Symboliek van de Mandala beschrijft Carl Jung een parabel die diep raakt aan de essentie van creatie.
Hij vertelt over een nieuwsgierige oude man die voortdurend probeerde te begrijpen wat het was dat zich steeds voltrok, maar wat hij zelf niet kon weten. Nadat hij lang had nagedacht over het nietdenkbare, pakte hij een stuk krijt en begon tekeningen te maken op de wanden van zijn hol. Hij probeerde te verbeelden wat hij nog niet kon begrijpen.
Na vele pogingen tekende hij een cirkel. Dat is juist, voelde hij. En toen voegde hij een vierkant toe. Zo is het nog beter.
Later kwamen zijn leerlingen. Ze ontdekten de tekening op de muur en tekenden die na. Zonder het te beseffen keerden ze het hele proces om. Ze begonnen met het resultaat, de tekening, in de hoop daarmee het innerlijke proces te kunnen oproepen dat juist tot dat resultaat had geleid.
“Zo ging het destijds,” schrijft Jung, “en zo gaat het vandaag de dag nog.”
De omkering die we blijven herhalen
Ik herken dat beeld, niet alleen in onze maatschappij, maar ook in mijn eigen leven en werk. We zien een resultaat bij iemand anders, een kunstwerk, een onderneming, een manier van spreken of leven, en proberen dat na te bootsen omdat het ons aanspreekt. We willen bereiken wat die ander heeft bereikt. Maar precies daarin zit de omkering die Jung beschrijft.
Wanneer we beginnen bij de vorm, bij het zichtbare resultaat, vertrekken we vanuit iets uiterlijks. We hopen dat die vorm ons de inhoud zal brengen die we verlangen: rust, betekenis, verbinding, inspiratie. Maar in werkelijkheid is het juist de inhoud die de vorm haar betekenis geeft.
De vorm als gevolg van een innerlijk proces
De vorm is een gevolg, niet een startpunt.
Zij groeit uit een innerlijk proces, uit leven, reflectie, voelen, intuïtie volgen, jezelf ontdoen van belemmeringen en illusies, en bereid zijn om te worden gespiegeld. Daar, in dat doorleven, vormt zich de kern van waaruit iets echts kan ontstaan. De ziel wil van nature expressie geven aan zichzelf.
Wanneer we de volgorde omkeren en direct met de expressie beginnen, zonder de weg naar binnen te gaan, slaan we de betekenis over die de vorm bezielt. Wat overblijft is een lege omhulling, een resultaat zonder wortels, een vorm zonder leven.
Terug naar de eigen bron
Wie beweegt vanuit een resultaat dat niet voortkomt uit eigen ervaring, zal vroeg of laat stuiten op het onbekende in zichzelf. Want het resultaat van een ander is niet jouw pad. Het hoort niet bij de toon van jouw ziel. Alleen jij kunt de inhoud van jouw levensweg vormgeven.
Iedere mens draagt een unieke kleur, een eigen palet, een eigen trilling.
De kunst is niet om de tekening van een ander na te maken,
maar om te ontdekken wat jij met jouw krijt hebt te tekenen
over wat jij hebt ontdekt in jouw leven.
En misschien is dat precies wat ik hier ook doe.
Niet het verhaal van Jung herhalen, maar luisteren naar wat het in mij heeft wakker gemaakt.
Zijn parabel werd een spiegel voor mijn eigen proces van de afgelopen tijd. Die herkenning gaf me inzichten voor iets nieuws:
Mijn eigen cirkel, mijn eigen vierkant,
getekend met mijn krijt, op mijn muur.